Het geheim van beurtgedrag

Emma gaf al jaren met veel plezier les op een basisschool. In augustus kreeg ze een pittige groep 5 toegewezen. Vol goede moed begon Emma met haar lessen na de zomervakantie. Maar al snel merkte ze dat deze klas toch anders was dan alle andere klassen die ze voorheen had gehad. Met name over de instructiemomenten was Emma niet tevreden. Gewoonlijk hield ze van interactieve instructies zodat ze meteen een beeld kreeg van de parate kennis van de kinderen. Maar zodra ze bij deze klas vragen begon te stellen werd het onrustig in de klas en verslapte de aandacht. Emma had al verschillende dingen geprobeerd om de instructie te verbeteren zoals beurten geven met behulp van ijsstokjes en werken met wisbordjes. Maar niet alle lessen waren geschikt voor het werken met wisbordjes en ook de ijsstokjes hadden niet voldoende resultaat opgeleverd. Emma besloot de hulp in te schakelen van de beeldcoach om beter zicht te krijgen op wat er nou precies gebeurde tijdens die instructiemomenten en regelde een gesprek.

Filmen
Na een paar dagen kwam de beeldcoach in de klas. Ze maakte een opname van een instructieles geschiedenis. Emma kreeg de opname mee naar huis en ging meteen diezelfde avond nog de beelden bekijken. Ze had opdracht gekregen om een paar stukjes beeld te selecteren van de instructie waar ze tevreden over was. Ook was het de bedoeling dat ze een stukje uitkoos waar ze graag mee aan de slag zou willen.

Een stukje beeld waar Emma niet zo tevreden over was had ze zo gevonden. Het was lastiger om beelden te vinden waar ze echt helemaal tevreden over was. Emma is van nature namelijk zeer kritisch op zichzelf. Toch zag ze ook wel dat de kinderen in het begin van de instructie betrokken waren. Bij de eerste twee vragen waren de kinderen alert en staken ze hun vingers op. Maar daarna zag Emma dat de aandacht snel wegebde. Ze merkte dat het stemgeluid van sommige kinderen heel zacht was.  Misschien dat op die momenten andere kinderen moeite hadden om het antwoord goed te volgen. En ook zag ze dat een kind heel veel woorden nodig had om een antwoord te formuleren. Emma bedacht dat ze de antwoorden hardop zou kunnen herhalen.  Maar op de lengte van het antwoord van een kind kon ze lastig invloed uitoefenen. Ze vroeg zich af of deze manier van lesgeven wellicht voor de kinderen te lang duurde. Toch was ze van mening dat op bepaalde momenten het klassikaal stellen van vragen belangrijk was.

De beelden bekijken
De volgende middag ging Emma gewapend met haar beelden naar de beeldcoach. Ze was erg benieuwd wat die had gezien en wat zij er van zou vinden. Ze begonnen eerst met de beelden waar Emma tevreden over was. In de micro-analyse gingen ze heel precies kijken wat Emma deed en hoe de kinderen reageerden. Ze zoemden met name in op het proces van beurtverdeling. Bij het geven van beurten konden ze drie stappen onderscheiden:

  • Openen van de beurt
  • Uitwisseling van informatie
  • Afsluiten van de beurt

In het fragment waar Emma tevreden over was opende ze duidelijk de beurt door het kind aan te kijken en de naam van het kind te noemen. Hierna gaf het kind antwoord op de vraag en Emma sloot de beurt af door te zeggen dat het gegeven antwoord juist was. Vervolgens ging Emma verder met een stukje instructie en stelde ze een volgende vraag.

In het bekijken van de beelden waar Emma niet tevreden over was zag ze nu meteen dat zij het afsluiten van de beurt eigenlijk niet of onvoldoende deed. Wat haar opviel was dat als de leerling een antwoord gaf wat niet (helemaal) juist was, zij meteen ging vragen aan andere kinderen om het antwoord aan te vullen of om de leerling te helpen. Het gevolg hiervan was dat het voor de leerlingen niet duidelijk was welk deel van het antwoord wel goed was en welk deel niet. Er ontstond verwarring. En die verwarring leidde tot onrust. Kinderen gingen samen zitten fluisteren of schoven wat heen en weer op hun stoel. Bij een moeilijkere vraag zag Emma dat zij wel vier verschillende kinderen achter elkaar een beurt gaf! Door de beelden te bekijken kwam ze tot de conclusie dat zij ook de draad zou kwijt raken als zij leerling in haar klas zou zijn.

Conclusies trekken
Door goed te kijken naar het stukje waar Emma tevreden over was had Emma voldoende handvatten om het beurtgedrag tijdens de instructie beter te laten verlopen. Ze nam zich voor om steeds elke beurt goed af te sluiten en duidelijk aan de leerlingen terug te geven welke informatie wel of niet goed was. Ook zou ze vaker een antwoord herhalen, een samenvatting geven of de beurt weer verbreden naar de groep. Emma en de beeldcoach bespraken ook welke lesmomenten geschikt en minder geschikt waren voor het geven van klassikale beurten. En ook hadden ze het over het niveau van de vragen en hoe Emma daarin kon differentiëren.  Emma was heel blij met het inzicht die de beelden haar hadden gegeven. Ze maakte een plannetje voor zichzelf en ging daarmee aan de slag. Samen met de beeldcoach had ze het geheim van beurtgedrag ontrafeld…

Wat maakt Beeldcoaching zo krachtig?

‘Ik heb een leerling in de klas die steeds mijn les verstoort. Ik heb daar heel veel last van en alles wat ik tot nu toe geprobeerd heb heeft niets geholpen.’

Scenario’s
Bij een hulpvraag als deze zijn er drie coaching scenario’s denkbaar:

  • Gesprek
  • Observatie
  • Video-opname

Ieder zijn eigen verhaal
Op het moment dat de leraar en de coach met elkaar in gesprek gaan over een lessituatie zullen ze dat beiden doen vanuit hun eigen perspectief. Het nadeel daarvan is dat ieder redeneert vanuit zijn eigen waarheid. Het kan zijn dat de leraar dezelfde situatie heel anders beleeft en hele andere signalen waarneemt dan de coach die achterin de klas zit. En wie heeft dan gelijk?

Op het moment dat je gaat werken met beelden ga je werken met een gemeenschappelijke waarheid, namelijk datgene wat je ziet op beeld. Daarbij kun je zo vaak als je wilt de beelden stopzetten en/of terugkijken.

Interactie

In het onderwijs is interactie ontzettend belangrijk. Hoe de interactie verloopt is afhankelijk van ontelbaar veel factoren. Hierbij gaat het om wat je zegt, hoe je het zegt, je non-verbale signalen maar ook je eigen gedachten en gevoelens in dat moment spelen daarbij een rol. Om er achter te komen waarom de interactie met het ene kind wel goed verloopt en de interactie met een ander juist niet kan daarom heel subtiel zijn.

Gemeenschappelijk verhaal

Een van de meest krachtige aspecten van Beeldcoaching is de analyse van de beelden. Door heel secuur te kijken wat er precies gebeurt in de interactie tussen mensen krijg je een goed beeld van welke dingen er goed gaan en welke dingen je zou willen veranderen.  Door naar de beelden te kijken wordt bijvoorbeeld zichtbaar wie er initiatief neemt tot contact en hoe dit initiatief gevolgd en eventueel beantwoord wordt. Ook kan duidelijk worden hoe de beurtverdeling verloopt of hoe vaak een leraar complimenten geeft. Kleine onderdelen in communicatiepatronen kunnen een groot effect hebben.

Eigenaarschap
In Beeldcoaching is degene die gecoacht wordt eigenaar van het proces. De beeldcoach komt niet met tips en oplossingen. Samen met de beeldcoach kijk je naar je eigen handelen. Niet alleen op momenten dat het lastig is maar vooral ook tijdens momenten dat het goed gaat. Tijdens deze mooie momenten in de interactie wordt namelijk duidelijk welke dingen je al goed doet. Mogelijk kun je deze vaardigheden ook inzetten op die momenten dat het niet zo lekker loopt.

Uitgangspunt is kracht
Beeldcoaching zorgt voor een specifieke analyse van de probleemsituatie enerzijds en geeft je een beeld van je eigen kwaliteiten anderzijds. Met deze kennis is het vaak een kleine stap naar de oplossing. Doordat je gezien hebt wat er fout gaat en doordat je weet wat je in huis hebt kun je bepalen wat je voortaan anders wil gaan doen.
Het mooie is dat doordat je als coachee zelf hebt gezien waar de oorzaak van het probleem ligt en je zelf de oplossing hebt bedacht, de motivatie groot is om te veranderen.
Dat maakt Beeldcoaching zo krachtig!